بررسی نفس و ادراک حسی نزد ارسطو، ابن سینا و صدرالمتألهین با تأکید بر گسست نظری صدرالمتألهین

نوع مقاله : Original Article

نویسنده

استادیار، گروه فلسفه، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران.

چکیده

در این مقاله با روش توصیفی تحلیلی به دنبال بیان گسست معرفتی صدرالمتألهین در نظریه نفس از فیلسوفان مشایی هستیم. در آغاز نظریه نفس و ادراک حسی نزد ارسطو و ابن سینا با نگاه انتقادی بررسی می شود و سپس به جهش فکری صدرالمتألهین در این موضوع می پردازیم. نشان خواهیم داد که چگونه با تخول در این نظریه تحولی در نظریه علم به جهان خارج نیز صورت می گیرد. به طور کلی در خصوص بحث ادراکات و علم، صدرالمتألهین تمام نظریات پیشین را رد می کند که عبارت اند از:  نقد ماهوی بودن علم و نظریه ی مطابقت علم با معلوم، کیف نفسانی بودن علم، نقد نظریه ی تجرید صورت عین خارجی در ذهن، صورت ذهنی بودن علم و اضافه بودن علم. یکی از نتایج صدرالمتألهین در نظریه ی منحصربه فرد خود درباره ی نفس، قدرت فعلیت و ابداع کنندگی صورت ذهنی است زیرا از منظر ایشان نفس فاعل و ایجاد کننده ی صور حسی و خیالی است، از این رو باید گفته شود که با این نگاه، نسبت میان صور به نفس نسبت فعل به فاعل است نه نسبت قبول به قابل. و چنانکه صدرالمتألهین خواهد گفت همانطور که خدا مخلوقات را صادر می کند ما هم علم خودمان را به صور ذهنی از درون صادر می کنیم.

کلیدواژه‌ها


Avicenna. (1952). Risalah-yi Nafs (Treatise on the Soul). With an introduction and annotations by Dr. Musa Amid. Tehran: Anjoman-e Athar-e Melli.[In Arabic]
Avicenna. (1994). Isharat va Tanbihat (Pointers and Reminders) (Vol. 1, 1st ed.). Qom: Nashr-e Balagheh. [In Arabic]
Aristotle. (2014). Dar Bareh-yi Nafs (On the Soul). (A. Morad Davoodi, Trans., 6th ed.). Tehran: Entesharat-e Hekmat.[In Persian]
Ilkhani, M. (2011). Tarikh-e Falsafah dar Quroun-e Vusta va Renaissance (History of Philosophy in the Middle Ages and Renaissance) (4th ed.). Tehran: Entesharat-e Samt. [In Persian]
Bréhier, É. (2014). Tarikh-e Falsafah (History of Philosophy) (Vol. 1). (A. Morad Davoodi, Trans., 2nd ed.). Tehran: Entesharat-e Markaz-e Nashr-e Daneshgahi. [In Persian]
Hasan ZadehAmoli, H. (2014). Ittihad-e Aqil be Ma'qul (The Union of the Intellector and the Intelligible) (4th ed.). Qom: Entesharat-e Boostan-e Ketab. [In Persian]
Obudiyat, A. (2013). Dar-amadi be Nezam-e Hekmat-e Sadraei (An Introduction to Sadra's Philosophical System) (Vol. 3, 2nd ed.). Tehran: Entesharat-e Samt. [In Persian]
Sadr al-Muta'allihin. (1981). Al-Hikmat al-Muta'aliyah fi al-Asfar al-'Aqliyyah al-Arba'ah (The Transcendent Philosophy in the Four Journeys of the Intellect) (9-volume set, 3rd ed.). Beirut: Dar Ihya' al-Turath. [In Arabic]
Sadr al-Muta'allihin. (2013). Asfar Arba'ah (The Four Journeys) (set). (M. Khajavi, Trans., 4-volume., 1st ed.). Tehran: Entesharat-e Mowla. [In Persian]
Hikmat, N. (2011). Darsnameh-ye Hekmat-e Mashsha' (Textbook of Peripatetic Philosophy). Tehran: Nashr-e Elm. [In Persian]
Tabataba'i, M. (n.d.). Usul-e Falsafah va Ravash-e Realism (Principles of Philosophy and the Method of Realism) (Vols. 1, 2, 3). Tehran: Sherkat-e Offset Sahami Am Daftar Entesharat-e Eslami. [In Persian]
Taheri, I. (2014). Nafs va Qova-yi An (The Soul and Its Faculties) (3rd ed.). Qom: Entesharat-e Boostan-e Ketab. [In Persian]
Motahari, M. (2015). Majmou'eh-yi Athar (Collected Works) (Vol. 9, 17th ed.). Tehran: Entesharat-e Sadra. [In Persian]
Yathrebi, Y. (2013). Falsafah-yi Mashsha' (Peripatetic Philosophy) (4th ed.). Qom: Entesharat-e Boostan-e Ketab. [In Persian]