رابطۀ نفس و بدن در اندیشۀ افلاطون و ملاصدرا

نوع مقاله : Original Article

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران (نویسنده مسئول).

2 محقق، پژوهشکده فلسفه و کلام اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.

چکیده

ارتباط بین نفس و بدن همواره مورد تصدیق فلاسفه بوده است؛ زیرا دیدن، شنیدن، به‌خاطرسپردن، به‌یادآوردن، فکرکردن، شادشدن و غمگین‌شدن و لذت‌بردن و ... در عین حال که اموری روانی هستند، بدن در تحقق آنها نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند؛ به‌گونه‌ای‌که اگر این تأثیر و تأثر عصبی و غددی و ماهیچه‌ای نباشد، تحقق این امور روانی امکان‌پذیر نیست؛ همان‌طور که امور روانی نیز تأثیر بسیار زیادی در بدن و ارگانیسم انسانی دارد و روان‌شناسان و فیلسوفان به آن اشاره کرده‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفیـتحلیلی و مقایسه‌ای در پی آن است که دیدگاه‌های افلاطون و ملاصدرا دربارۀ نفس و رابطۀ آن با بدن را  بررسی کند. بر اساس یافته‌ها، افلاطون بین نفس و بدن تمایز ذاتی قائل است؛ اما به تأثیر متقابل آنها بر یکدیگر معتقد است. او روح را با ذات انسانی یکی می‌داند و بدن را موجودی بیگانه پس از مرگ در نظر می‌گیرد. ملاصدرا رابطۀ نفس و بدن را اتحادی می‌داند؛ به این صورت که هریک مرتبه‌ای از مراتب وجودی یک واقعیت واحد به نام انسان هستند. او معتقد است نفس و بدن تأثیر متقابل بر یکدیگر دارند و نفس در ابتدای حدوث، جسمانی است و در اثر حرکت جوهری به مرتبۀ تجرد می‌رسد. تعلق نفس به بدن ذاتی است و نفس تا وقتی نفس است که به بدن تعلق داشته باشد؛ به‌طورکلی پژوهش حاضر نشان می‌دهد که اگرچه در برخی موارد ملاصدرا از افلاطون تأثیر پذیرفته است؛ اما نظرات خاص خود را نیز در این زمینه دارد.

کلیدواژه‌ها


Ardabili, A. Gh. (2002). Taqrīrāt Imam Khomeini (Vol. 3, 1st ed.). Tehran: Institute for the Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works. [In Persian]
Copleston, F. (1996). History of Philosophy (S. J. Mujtabawī, Trans., Vol. 1, 3rd ed.). Tehran: Soroush Publications. [In Persian]
Hassanzadeh Amoli, H. (1991). The Knowledge of the Self, Volume Three (2nd ed.). Tehran: Scientific and Cultural Publications. [In Persian]
Mesbah Yazdi, M. T. (1996). Sharḥ-i jild-i hashtum-i asfār (Ed. M. Saeedi-Mehr, Vol. 1, 1st ed.). Qom: Islamic Publishing Office affiliated with the Society of Seminary Teachers of Qom. [In Persian]
Mosleh, J. (1973). ʿIlm al-nafs yā ravān-shināsī-yi Ṣadr al-Mutāʾallihīn (Vol. 1). Tehran: Tehran University Press. [In Persian]
Motahari, M. (1999). Collected works (Vol. 13). Qom: Sadra Publications. [In Persian]
Mullā Ṣadrā, M. (1985). Mazāhir al-Ilāhiyya (S. H. Tabibian, Trans.). Tehran: Enteshārāt Amīrkabīr. [In Persian]
Mullā Ṣadrā, M. (1989). Al-Ḥikmat al-mutaʿāliya fī al-asfār al-ʿaqliyyat al-arbaʿa (Vols. 5, 8, & 9, 4th ed.). Beirut: Dār Iḥyā' al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
Mullā Ṣadrā, M. (1999). Mujammūʿa rasāʾil-i falsafī, risāla-yi shawāhid al-rubūbīya (H. Naji Isfahani, Ed.). Tehran: Hekmat Publishing. [In Persian]
Mullā Ṣadrā, M. (2001). Al-Mabdaʾ wa-l-mʿād (S. J. Ashtiani, Ed., 3rd ed.). Qom: Islamic Propagation Office. [In Persian]
Mullā Ṣadrā, M. (2004). Sharḥ-i usūl al-kāfī (M. Khajavi, Ed., Vol. 1, 2nd ed.). Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. [In Persian]
Mullā Ṣadrā, M. (2009). Al-Shawāhid al-rubūbiyya (Ed. S. J. Ashtiani, 5th ed.). Qom: Boostan-e Ketab. [In Persian]
Plato. (1985). The Letters Attributed to Plato (M. H. Lotfi, Trans., 1st ed.). Tehran: Kharazmi Publications. [In Persian]
Plato. (2001). The Complete Works of Plato (M. H. Lotfi, Trans., Vols. 1–4, 2nd ed.). Tehran: Kharazmi Publications. [In Persian]
Rahmani, Gh. R. (2010). The Philosophy of Plato (1st ed.). Qom: Boostan-e Ketab. [In Persian]
Russell, B. (1994). A History of Western Philosophy (N. Daryabandari, Trans., Vol. 1, 6th ed.). Tehran: Parvaz Publications. [In Persian]
Shirazi, S. R. (2004). Dars-hāyi sharḥ-i manẓūma-yi Ḥakīm Sabzawārī (Vol. 2, 1st ed.). Tehran: Hekmat Publishing. [In Persian]
Werner, C. (n.d.). Philosophy in Greece (B. Naderzadeh, Trans.). Tehran: Zavvar Publications. [In Persian]